Coccidiosis ya kalulu – kasi kuyezgeka kwa ma antibody nkhwa wuli nadi?

Usange mukulera kalulu, mukumanya kale kuti coccidiosis nchigaŵa waka ca mgwirizano. Kulije kanthu usange muli na viŵeto vichoko waka vyakuŵeta kuseri kwa nyumba panji chikwi chikuchita mu nkhokwe ya malonda – mwaluŵiro panji mwakuchedwa, mukulimbana navyo. Vinyama ivyo vikuŵa kuseri kwake ni .Eimeriyamitundu. Ŵakupambanapambana ŵakulaŵiska malo ghakupambanapambana. Ŵanyake ŵakuluta ku matumbo. Mutu wachoko waka wakunyoloka kwa chiwindi m'malo mwake.

Apa pali chinthu nangauli – vyose yayi .Eimeriyandiwo ŵaheni mwakuyana waka. Mitundu yinyake njambura kupweteka. Mungaŵawona yayi nanga nkhuŵawona kwambura kuti mukuŵikapo mtima nadi. Kweni ŵanyake, chomenechomene .Vyakumera vya Eimeriaivyo vikutimbanizga nthowa za bile, vingapangiska suzgo leneco.

Ŵana ŵa kalulu ndiwo ŵakuŵapweteka chomene. Kuleka kuyamwa ni nyengo yakusuzga kale – chakurya chiphya, kupatukana na amama, vyose ivi. Tayani katundu wakulemera wa parasite ndipo vinthu vingakhira mwaluŵiro. Ŵakuleka kurya, ŵakuchepeska thupi, ŵakulwara nthenda ya ku m'mimba, khothi lawo likuŵa lakufipirwa na lakukhotakhota. Mu ndondomeko ya malonda, ichi chikung'anamura kukura kwakuchedwa na phindu lichoko. Ntchiwemi yayi.

Ivyo vikupangiska kuti nthenda iyi yiŵe yakukwiyiska comene ni mphambano iyo yilipo pakati pa matenda na vimanyikwiro ivyo vikuwoneka. Kalulu wangaŵa kuti wakuponya oocysts kwa mazuŵa ghanandi ndipo wakuwoneka makora chomene. Kurya mwachizoloŵezi, kuzungulirazungulira, kuchita mwachizoloŵezi chose. Pa nyengo iyi, yikufipiska vyose ivyo vikuzingilizga. Pa nyengo iyo mukuwona nadi suzgo, malo ghakuzura kale na oocysts. Mu nkhokwe yikuru iyo muli vinyama vinandi, nchakusuzga chomene kutozga.

Ntheura kasi kuyezgeka kwa ma antibody kukukolerana nkhu na vyose ivi?

Ŵanthu ŵanandi ŵakuluta luŵiro ku fecal flotation – kutora sampulo, kulaŵiska pasi pa microscope, kuwona usange kuli oocysts. Ndiyo nthowa yakumanyikwa ndipo yikugwira ntchito makora pakumanyiska matenda agho ghakugwira ntchito. Kweni ma antibodies? Icho chikuzgora fumbo lakupambana.

Usange mwayezga kalulu na kusanga kuti wali na ma antibodies, vyose ivyo vikumuphalirani ni vyakuti chitetezo cha thupi chikazgora ku parasite iyi nyengo yinyake kumanyuma. Icho chikumuphalirani yayi usange kalulu wakulwara sonosono apa. Icho chikumuphalirani yayi usange chikuponya oocysts pa nyengo iyi. Likuti waka: kuwonekera kukachitika.

Kasi fundo iyi njakovwira nadi? Kuthemba pa ivyo mukuyezga kuchita.

Tiyelezgere kuti mukuchitiska ntchito yakubaba ndipo mukukhumba kumanya umo suzgo ili likuthandazgikira mu mskambo winu wose. Kuyezga gulu la kalulu kuti ŵawone usange ŵali na ma antibodies kukumupani chithuzithuzi – usange hafu ya iwo yikuwelera kuŵa na kachirombo aka, mukumanya kuti kuwoneka kwake nkhwakumanyikwa. Ivyo vikumuphaliranipo kanthu pa malo agho mukukhala. Panji ndondomeko yinu ya kutozga yikuyidumura yayi. Panji ndondomeko yinu ya vyakurya yikuzomerezga kuti kufipiskika kuchitike. Likumupani malo ghakuti muyambepo.

Pakupita kwa nyengo, mungamanya umo ma antibody ghakuŵira mu magulu panji nyengo zakupambanapambana. Usange mwasintha ndondomeko yinu ya vyakulongozga – kutozga makora, kuŵika mtunda wakupambanapambana, ndondomeko ya kuŵika ŵanthu paŵekha – mungawona manambara na kuwona usange viŵelengero vya ŵanthu awo ŵakukhwaskika vikukhira. Usange ŵalije, mukumanya kuti mukwenera kuyezga chinyake.

Kweni kuyowoya unenesko, phindu leneco likuza para mukugwiliskira nchito mayeso ghose ghaŵiri pamoza. Ma oocyst gha m’matumbo ghakumuphalirani ivyo vikuchitika sono. Ma antibodies ghakumuphalirani ivyo vikachitika pakwamba. Kusazga viŵiri ivi ndipo muzamusanga cithuzithuzi cakupulikikwa makora comene kuluska cimoza mwa vinthu ivi pacekha.

Ivyo vikayowoyeka – ndipo ivi vikwenera kuti vikuwoneka makora – kuyezga pera kuzamunozga kanthu yayi. Mungachitiska mayeso ghose agho mukukhumba, kweni usange viwaya vinu ni vyakufipirwa, vyakurya na maji vikulutilira kufipirwa, kalulu wakupakira chomene, ndipo mukuŵika yayi ŵanthu ŵaphya awo ŵakwiza mu quarantine, mulutilirenge kulimbana na nkhondo yimoza. Kulaŵilira ndiko kucali uko kukupangiska nadi mphambano. Kutozga nyengo zose, kusunga vinthu vyakuwomira, kupereka malo ghakukwana ku kalulu, kupatula vinyama vyakulwara panji viphya – ndivyo vikuswa mzere.

Wonani, nkhuyowoya kuti kuyezgeka kwa ma antibody ni maseŵero ghanyake -kusintha yayi. Ndimo viliri yayi. Ni uthenga unyake waka. Kuwovwira pa vinthu vinyake, ku vinyake yayi. Usange mukukhumba kupulikiska mbiri ya kuwonekera mu gulu la kalulu, nchakovwira. Usange muli na kalulu wakulwara panthazi pinu sonosono apa ndipo mukukhumba kumanya icho chanangika? Mayeso gha fecal ghachali ghawemi chomene.

Coccidiosis yakhalapo kufuma waka apo ŵanthu ŵakusungira kalulu, ndipo yikumara yayi. Kweni sono tili na vipangizo vinandi vyakuti tipulikiske ivyo vikuchitika mu mskambo withu, ndipo ichi nchinthu chiheni yayi.