Salmonella wa vinyama vyakukhwaŵa: Ivyo Ŵanthu awo Ŵali na Vinyama na Ŵadokotala ŵa Vinyama Ŵakwenera Kumanya

Vinyama vyakukhwaŵa vikusungika chomene nga ni vinyama vyakuchezga navyo, kusazgapo fulu, fulu, njoka, geckos, iguanas na vinyama vinyake vya mtundu wa lizard. Kanandi ŵakuwoneka ŵamoyo makora- ndipo ŵangalongora yayi vimanyikwiro vyakuwoneka vya matenda. Ndipouli, vinyama vinandi vyakukhwaŵa vingaŵa na Salmonella mu matumbo ghawo ndipo vikuponya mabakiteriya agha nyengo na nyengo mu m’matumbo.

Ici cikupangiska kuti Salmonella yiŵe yakuzirwa comene pa umoyo wa vinyama vyakukhwaŵa na ukhondo, cifukwa ca matenda agho ghangaŵapo mu cinyama ceneko pera yayi, kweniso cifukwa ca nkhongono zake zakuthandazga vinyama.

Kasi Salmonella ni vichi mu vinyama vyakukhwaŵa?

Salmonilani gulu la mabakiteriya gha Gram-negative agho ghangakhala mu m’matumbo gha mitundu yinandi ya vinyama.

Mu vinyama vyakukhwaŵa, Salmonella yingaŵa cigaŵa ca vinyama vichokovichoko vya mu matumbo. Ntheura chikoko icho chili na matenda panji icho chili kukoloni chingawoneka kuti chili na umoyo uwemi chomene uku chikuponya mabakiteriya mu malo ghake. Mabi ghangafipiska khungu la nyama, malo ghakusungirako, maji, mbale za vyakurya, pasi na vinthu vinyake ivyo vili mukati mwa malo ghakukhalamo.

Matenda gha Salmonella mu vinyama vyakukhwaŵa nyengo zose ghakupangiska yayi kuti munthu waŵe na matenda ghakuwonekerathu ghakukhwaskana na chipatala. Para matenda ghalipo, vimanyikwiro vya matenda vingaŵa ivi:

• Kuchepa kwa chilato cha chakurya
• Kugongowa
• Kujura m'mimba panji m'mimba yambura kumanyikwa
• Kuchepeska thupi
• Kusoŵa maji
• Kufooka
• Vimanyikwiro vya kupuma panji vya dongosolo mu milandu yikuru chomene

Matenda gha mu chipatala ghangakhwaskika na vinthu nga ni kusuzgika maghanoghano, kulera makora yayi, ukhondo wakukwana yayi na matenda agho ghakuchitika nyengo yimoza.

Kasi Salmonella Wakusangika Wuli Mu Vinyama Vyakukhwaŵa?

Kunyamura Salmonella nkhwachilendo yayi pakati pa vinyama vyakukhwaŵa.

Kuwoneseska kwa 2023 uko kukukhwaskana na masambiro gha vinyama vyakukhwaŵa vya umoyo uwemi kukalongora kuti pafupifupi chiŵelengero cha ŵanthu awo ŵakasangika chikaŵa 34.5%. Kuziŵika kwake kukapambana chomene pakati pa magulu, ndipo vikayowoyeka kuti pafupifupi 56.0% mu njoka, 36.9% mu mphutsi, 34.2% mu fulu na 18.6% mu fulu. Vinyama vyakukhwaŵa ivyo vikaŵa mu wuzga vikalongoraso kuti vikamanyikwa chomene kuluska vinyama vyakukhwaŵa vya mu thengere mu masambiro agho ghakawoneseska.

Kuwoneseska kwasonosono kwa ndondomeko na meta-kufufuza uko kukukhwaska masambiro 179 na vinyama vyakukhwaŵa 23,411 kufuma mu vyaru 56 kukawoneska kuti Salmonella yose yikusangika pa 30.4%. Njoka zikaŵa na chiŵelengero chikuru chomene pa 63.1%, ndipo pamanyuma pake pakaŵa mphutsi pa 33.6%, apo mphutsi na ng’ombe zikaŵa na chiŵelengero chichoko chomene icho chikayowoyeka.

Viŵelengero ivi vikwenera yayi kuzgoŵezgeka kuti ni mwaŵi wakuti chiŵeto chilichose chingaŵa na matenda agha. Kumanyikwa kwa Salmonella kungaŵa kwakupambanapambana kuyana na mtundu, ulimi, malo ghakutolerapo viyezgelero, umo vikupokera na vinyake.

Chifukwa Wuli Salmonella Nchakuzirwa Kuluska Umoyo wa Vinyama vyakukhwaŵa?

Nkhani yikuru ni nkhongono zake za zoonotic.

Salmonella yakukhwaskana na vinyama vyakukhwaŵa-yingafika ku ŵanthu kwizira mu kukhwaskana mwaluŵiro na vinyama panji kukhwaskana mwambura kumanyikwa na malo agho ghali na vyakufipirwa. Munthu wangakhumbikwira yayi kukhwaska chikoko chakukhwaŵa; maji ghakufipirwa, vyakugona, viwaya, vyakulyera panji malo ghanyake ghangaŵaso malo ghakufipirwa.

Chiopsezo ichi nchakuzirwa chomene mu mabanja agho ghali na ŵana ŵachoko, ŵalara panji ŵanthu awo chitetezo cha thupi chawo chikufwatuka, awo ŵangaŵa na mwaŵi ukuru wakuti ŵalware matenda ghakuru para ŵapokera matenda gha Salmonella.

Ichi ndicho chifukwa chake Salmonella wakukhwaskana na vinyama vyakukhwaŵa-kulutilira kuŵa suzgo la umoyo wa ŵanthu wose. CDC yalemba vya matenda agho ghakukhwaskana na vinyama vyakukhwaŵa na vinyama vyakukhala pamtunda na pamtunda, kusazgapo matenda ghasonosono apa ghakukhwaskana na viŵeto vya geckos na chameleons vyakubenekelereka.

Kasi Kasi Mukwenera Kughanaghanirapo wuli vya Kuyezgeka kwa Salmonella?

Kuyezgeka kungaŵa kwakovwira para chinyama chakukhwaŵa chili na vimanyikwiro vya m’matumbo panji vya thupi ivyo vingaŵa kuti vikukhwaskana na matenda gha mabakiteriya.

Iwo ungaŵaso wakuzirwa mu nyengo izo kunyamura Salmonella nkhwakuzirwa chomene, nga ni:

• Vinyama vyakukhwaŵa ivyo vikuŵa na matenda gha m’matumbo ghakuwelera panji ghambura kumanyikwa
• Vinyama ivyo vyasangika sonosono apa pambere vindaŵikike mu msonkho wakukhazikiska
• Vinyama vyakukhwaŵa vikusungika mu malo ghakubabako vinyama panji vinyama vinandi-
• Vinyama ivyo vikukhalapo kale mu malo agho ghangaŵa na vyakufipirwa
• Nkhani izo zikukhwaskana na Salmonella wakuwerezgawerezga mu nyumba panji mu msonkho
• Kupima kwa umoyo wa vinyama apo matenda gha mabakiteriya ni chigaŵa cha kumanyikwa kwakupambana

Pakuti vinyama vyakukhwaŵa vingaŵa na Salmonella kwambura matenda ghakuwoneka, para palije vimanyikwiro vya matenda agha, vikulongora kuti palije mabakiteriya yayi.

Uteŵeti wa Kuyezgeka kwa Salmonella

Kuyezgeka kwa antigen ya Salmonella ya vinyama vyakukhwaŵa kukupangika kuti kuwone antigen wakukhwaskana na Salmonella-mu sampulo yakukwana.

Pakugwiriskira ncito vinyama, kuyezgeka mwaluŵiro kungapereka nthowa yiwemi yakuwonera para cakufumapo cakwamba cikukhumbikwa kwambura kulindilira nyengo yitali ya nchito ya labotale. Icho chingaŵa chakovwira chomene pakudumbiskana na ŵadokotala ŵa vinyama, kusonkheska vinyama vyakukhwaŵa, malo ghakubabako vinyama na malo ghanyake agho kuwoneseska mwaluŵiro kungawovwira pakusankha vyakulongozga pa nyengo yake.

Mayeso ghaluŵiro ghangamovwirani kuzgora fumbo lakuzirwa comene:

Kasi antigen ya Salmonella yikuwoneka mu sampulo pa nyengo iyo ŵakuyezgera?

Kweni, ivyo vikusangika pa mayeso vikwenera kumasulika nyengo zose pamoza na mbiri ya chinyama, mtundu wa sampulo na vinyake ivyo vikusangika vyakukhwaskana navyo. Kutaya kwa Salmonella kungaŵa kwa nyengo na nyengo, ntheura cifukwa ciheni cikupangiska yayi kuti Salmonella yiŵepo.

Nkhani zakutolerapo viyelezgero

Kutolerapo viyezgelero nchigaŵa cakuzirwa comene ca kuyezga Salmonella mu vinyama vyakukhwaŵa.

Vinthu vya m’matumbo na masampulo gha cloacal vikugwiriskirika nchito comene pakufufuza vya Salmonella mu vinyama vyakukhwaŵa. Kuwoneseskamo kwa masambiro agho ghakasindikizgika kukasanga kuti cloacal swabs yikaŵa pafupifupi 74% ya masampulo agho ghakayezgeka, apo masampulo gha fecal ghakaŵa pafupifupi 38%; masambiro ghanyake ghakagwiliskira nchito mitundu ya sampulo yakujumpha yimoza.

Chifukwa chakuti kuseŵera kungasinthasintha, nyengo na mtundu wa sampuli vingapangiska kuti ŵamanye. Ntheura ndondomeko yiwemi yakusonkhera, kugwiliskira ntchito na kuyezga vinthu njakuzirwa chomene para ŵakung’anamura ivyo vyasangika.

Kulimbana na Salmonella Kuyamba na Kulera Makora

Kuyezgeka ni chigaŵa chimoza waka cha umo mungachitira na Salmonella.

Kuŵeta makora kwa vinyama vyakukhwaŵa kukwenera kusazgapo:

• Kutozga na kukoma matenda nyengo zose mu viŵaya
• Kugwiliskira ntchito makora m'matumbo na vyakugona vyakufipirwa
• Kuŵa wakutowa mu mawoko para mwakhwaska vinyama vyakukhwaŵa panji vipangizo vyawo .
• Kupeŵa kugwiriskira ncito vipangizo vyakutozga vyakukhwaŵa mu malo ghakunozgera vyakurya-
• Kulaŵilira makora vyakuŵikamo vyakurya na maji
• Kuchepeska kusuzgika maghanoghano kwambura kukhumbikwa na kusunga malo ghakwenelera
• Kupwelelera vinyama kwa nyengo zose

CDC na FDA wose ŵakudidimizga kuti vinyama vyakukhwaŵa vingaŵa na Salmonella nangauli vikuwoneka kuti ni vyakutowa ndiposo vyakukhora.

Pa umalilo

Salmonella ni suzgo lakumanyikwa la mabakiteriya mu vinyama vyakukhwaŵa ndipo vingaŵapo kwambura vimanyikwiro vyakuwonekera vya chipatala. Kafukufuku walongora kuti Salmonella yikunyamulika mu mitundu yakupambanapambana ya vinyama vyakukhwaŵa, apo kafukufuku wa umoyo wa ŵanthu wakulutilira kulemba matenda gha ŵanthu agho ghakukhwaskana na vinyama vyakukhwaŵa.

Kwa ŵadokotala ŵa vinyama na ŵakusunga vinyama vyakukhwaŵa, kuyezgeka kwa Salmonella kungaŵa chigaŵa chakovwira chomene pakupima umoyo na kuvikilira ngozi, chomenechomene para matenda gha m’matumbo, kuyambiska kwasonosono, nyumba za vinyama vinandi- panji nkhaŵa za zoonotic zikukhwaskika.

Chinyama chakukhwaŵa icho chikuwoneka kuti chili na umoyo uwemi chingaŵa kuti chichali na Salmonella. Kuwoneseska nyengo zose, kuŵeta mwakwenelera na kuyezgeka mwakukwana kungawovwira kuti ngozi yileke kufika pa vinyama na ŵanthu.

Malo ghakufumiramo

CDC -Vinyama vyakukhwaŵa na vyakukhala pamtunda na pamtunda

FDA -Salmonella, Makoswe Ghakurya, na Vinyama vyakukhwaŵa na vyakukhala pamtunda na pamtunda

Pees na ŵanyake . -Salmonella mu vinyama vyakukhwaŵa: kuwoneseska umo vikuchitikira, kuchezga, kuseŵera na vinthu vyakofya vya matenda gha ŵanthu

Kuchuluka kwa Salmonella na kugaŵika kwa serovar mu vinyama vyakukhwaŵa: kuwoneseska kwa ndondomeko na kusanda kwa meta-