Giardia-mlonga wa m'mimba mwakutondeka mu galu na amphaka .

Jul 13, 2021

Giardian ni mtundu wa protozoa mu vigaŵa vya flagellates. Icho chasangika mu vinyama na ŵanthu vyaka vinandi ivyo vyajumpha. Ni nthenda ya zonono. Pali mitundu yiŵiri ya Giridaia, iyo ni Trophozoite na Cyst. Ma trophozotes ghakugwira ntchito ndipo ghakuseŵera. Iwo ŵali pafupifupi 15μm mu utali na 8μm mu usani. Iwo ŵakupangiska masozi-yezgerero ndipo ŵali na makapu ghakuyamwira pa nthumbo yawo. Trophozoites yingasangika yayi mu m’mimba mwakwenelera ndipo yikukhwaskana na vinthu vinandi ivyo vikupangiska kuti vinyama viŵeko, ntheura kanandi vinyama vyakuchemeka trophozoites vikutondeka kuthandazgika pakati pa vinyama. Sitima iyi yili pafupifupi 12μm ndipo pafupifupi 7μm mu usani, ndipo yikulimbana na chilengiwa, ntheura yikugwira ntchito yikuru pakuthandazgika.


giardia


Nthowa ya matenda

Giardian yikukhwaska kwizira mu kurya mwaluŵiro kwa cysts mu m’mimba panji kumezga kwambura kumanyikwa kwa maji ghakufipirwa, vyakurya, host yakusungamo, nyama zakukhwaskika, panji vyakufipiska. Nyengo yakuŵikika ya amphaka (kufuma pa kumira kwa cysts ku kuwoneka kwa ma cysts mu m’mimba) ni mazuŵa 5 mpaka 16 (mazuŵa 10), ndipo nyengo yakuŵikika ya galu ni mazuŵa 4 mpaka 12 (pafupifupi mazuŵa 8). 2-7 mazuŵa ghachoko waka panyuma pa matenda, chiŵelengero cha ma cysts mu amphaka chikusintha, vinyake vikuwoneka yayi, ndipo vinyake vingaŵa na vyakujumpha 1 miliyoni cysts pa gram ya m’mimba. Ntchewe za ŵawukirano zili na pafupifupi 2000 kuseŵa cysts pa gram ya m’mimba; mu agalu wose awo ŵali na matenda (ŵambura mtundu), pafupifupi 706 drives cysts pa gram ya m’mimba. Matenda ghanandi ghakujitemwa- kuchepeska, ndipo ma cysts ghakuleka kuwa kufuma pa mazuŵa 27 mpaka 35 kufuma apo munthu wali na matenda. Ndipouli, vinyama vinyake ivyo vikakoleka na matenda agha vikathyanga viŵaro vyawo vya cyst kwa myezi yinandi.



epidemiology

Matenda gha giardian gha galu na amphaka ghayowoyeka mu masambiro ghanandi ghakukhwaskana na matenda, malipoti gha milandu na masambiro ghakuchizga pa charu chose. Viŵelengero vya matenda agho ghakusangika vikuyana yayi, panji kwambura nthenda ya m’mimba. Kuyowoya mwakudumura, chiŵelengero cha matenda gha galu na amphaka kuli pafupifupi 5%-20%. Chifukwa chakuti matenda gha subcillical ghakuwoneka chomene, mu masambiro ghanandi, palije kukolerana pakati pa kuwoneka kwa Giardian mu m’mimba na vimanyikwiro vya matenda. Vinyama vya ŵawukirano panji vyakukanizga matenda, pamoza na vinyama ivyo vikukhala mu malo agho ghali na ŵanthu ŵanandi, vikuŵa pa ngozi yikuru comene ya vimanyikwiro vyakukhwaskana na chipatala.


Kumanya


Giarda ni parasite iyo yikuwoneka yayi na maso. Kuyezgeka kwa labotale kukukhumbikwa kuti ŵakhozgere kuti ŵali na nthenda iyi. Ma trophozoites ghakugwira ntchito ghangasangika mu m’mimba panji maji ghakuchapiramo, masaki ghakufewa ghangasangika na nthowa yakuyandama ya mchere wa fecal; panji pepala la mayeso gha ELISA lingagwiliskirika nchito kuti liwone usange pali puloteni ya Giardian mu m’mimba. Usange matenda gha Giardian ghakukayikiska, mayeso gha pa mpando ghakwenera kuchitika pafupifupi nyengo 3 mu mazuŵa 7-10 kufuma apo ŵakambira.



Kuchizga na kuvikilira

Giardian ili na nthowa yapadera yakukanizga, ntheura sonosono apa nchakusuzga kumanya kuti ni munkhwala wuli wakususkana na -gidiya uyo wazamuŵa wakunozga ku ŵagalu na amphaka waliyose. Chifukwa chakuti nchakusuzga kukuliska Giardian mu galu na amphaka mu labotale, pali vichoko waka vyakuyezga vyakuyezgayezga vya matenda gha vitro. Nangauli pali munkhwala wakupambanapambana uwo ukugwiriskirika ncito na Giridia mu galu na amphaka, masambiro ghacoko waka agho ghawoneseska kuti munkhwala uwu ukugwira nchito makora ndiposo ghakupambanapambana gha munkhwala uwu mu vinyama ivyo vikuyezgayezga. Mu masambiro ghanandi, masampulo gha stool pera agho ghakatoleka mu nyengo yichoko waka panyuma pakuti ŵachizgika ndigho ghakayezgeka, ndipo mulwari wakapangiska yayi kuti thupi liŵe na chitetezo, ndipo pamanyuma pake wakawoneseska usange matenda agha ghakafumiskikapo panji ghakaponderezgeka waka. Matenda na Giaria ghazamupangiska yayi umoyo - nyengo yitali, ndipo - khansa kungachitika. Nkhani iyi yizamutondeskaso kafukufuku wakukhwaskana na umo ŵakuwonera wovwiri.

Giardian ni munthu wakujikuzga chomene ndipo wakusuzgika kumazga, kweni wazamuŵa na masuzgo ghakuru yayi ku ŵagalu na amphaka. Usange mukuŵika mtima pa ukhondo wa chilengiwa, kutozga vigongwe vya vinyama mu nyengo yake. Lekani viŵeto vinu viŵe na vizgoŵi viwemi ndiposo kuti muleke kunyoza chakurya. Kuŵa na deworming nyengo zose mukati na kuwaro kwa thupi kungaŵa kuti kucali kulaŵilira kwamba kwa Giardian.